Aðlögun og ættfræði og fólkið sem vill kannski skrifa bækur fremur en lesa þær

Það er mánudagur og rétt komið hádegi. Efsta atriðinu á listanum yfir það sem ég ætlaði að gera í dag er samt þegar lokið. Ég er búin að senda inn umsókn um listamannalaun fyrir árið 2025. Eiríkur Örn Norðdahl gerði listamannalaunaumsóknarskrifum skil um daginn og talar (í léttum tóni samt) um þessa h*$#*s ritlaunaumsókn. Hann vill fá fastráðningu og ég lái honum það svo sem ekki, það er ákveðin áskorun að sækja árlega um laun fyrir vinnu næsta árs og lifa síðan í nokkurra mánaða óvissu um hvort þau fáist. Það er hins vegar fjarri mér að kvarta, í fyrsta lagi er ég mjög þakklát fyrir hvern einasta mánuð sem ég hef fengið listamannalaun fyrir að sinna skrifum (ég fékk jákvætt svar við launaumsókn í fyrsta skipti þegar ég var að nálgast fimmtugt og var búin að gefa út þó nokkrar frumsamdar bækur og þýðingar) og svo finnst mér ekkert leiðinlegt að skrifa umsóknina. Þá gefst færi á að rifja upp verkefni ársins sem er að líða (það þarf auðvitað að uppfæra ferilsskrána) og setja saman texta um hvaða verkefnum verið er að sinna og ætlunin er að ljúka við á næstu árum. Mér finnst ég oft ekki nógu pródúktív og verja svo miklum tíma í að horfa út í loftið og lesa texta og heimildir sem ég held að komi mér að gagni við vinnuna en gera það síðan líklega alls ekki. Þegar ég neyðist til að rifja upp verkefni undanfarinna mánaða sé ég að ég geri ýmislegt, en ég er ekki með góða reglu á skjalasafninu mínu, hef ekki komið mér upp neinu systemi til að halda skrifum til haga, ég uppfæri ferilsskrá ekki jafnóðum og á enga heimasíðu. Nú ætti ég ef til vill að segja að þetta standi til bóta en ég er efins um að svo sé.

En talandi um verkefni ársins þá kom fyrir nokkrum vikum út þýðing mín á Þessir djöfulsins karlar eftir Andrev Walden. Hér má hlusta á spjall okkar Lóu Bjarkar í Lestinni um þá bók. Ég þýddi þessa bók reyndar mestmegnis árið 2023, útgáfa bóka er oft töluvert langt ferli eftir að punktur hefur verið settur við síðustu setningu handrits. Æska eftir Tove Ditlevsen, síðasta bókin í hinum svokallaða Kaupmannahafnarþríleik, er svo einhvers staðar í prentferli, hana þýddi ég á þessu ári og hún kemur út í nóvember. Þessar þýðingar voru báðar verulega skemmtileg verkefni, stundum svolítið snúin og alltaf eru einhverjar umdeilanlegar ákvarðanir sem þarf að taka þegar bækur eru þýddar, en báðar fyrrnefndar bækur eru bara svo góðar og áhugaverðar bókmenntir. 

Þriðja bókin úr minni tölvu (tölvan mín er Lenovo ThinkPad og ég er með Ubuntu og nota Libre Office ritvinnsluforrit sem er ókeypis) sem nú er í prentun er ljóðabók með titilinn Aðlögun. Og þema bókarinnar er einmitt aðlögun, en það þema er teygt svolítið og togað í textum bókarinnar, enda stórt hugtak sem er miðlægt og mikilvægt í líffræði en ekki síður í lífi foreldra sem þurfa að koma börnum sínum á leikskóla þar sem aðlögun skiptir máli. Og við þurfum alltaf að vera að laga okkur að einhverju hvort sem fólki líkar betur eða verr. 

Svona lítur bókin út, kápan er hönnuð af Bergrúnu Öddu Pálsdóttur en við erum frænkur, fjórði og fimmti ættliður frá Guðríði Torfadóttur og Árna Davíðssyni sem voru bændur í Grænanesi í Norðfirði. Það er til lengri saga af kápuhönnuninni en hana mun ég einungis segja munnlega ef einhver spyr. Aðlögun kemur út í nóvember.

Um helgina var ég áhorfandi á körfuboltamóti í Stykkishólmi. Það var mjög skemmtilegt og KR-stelpurnar sem ég var að fylgjast með stóðu sig vel. Ég skal samt viðurkenna að andrúmsloft íþróttasala hefur alltaf verið þrúgandi fyrir mig. Það leysti ég með því að vera bæði með bók og síma við höndina til að kíkja aðeins á öðru hverju. Það sem mér fannst áhugaverðast af því sem ég las á skjánum var frétt á vef sænska ríkisútvarpsins um minnkandi lestur Svía en hins vegar er fólk gríðarlega duglegt við að mennta sig í skapandi skrifum. Handbækur í skapandi skrifum koma út í stríðum straumum, síðan 2010 hefur orðið sprenging í útgáfu slíkra bókmennta í Svíþjóð, aukningin er 80% segja menningarfréttirnar. Lestur 16-25 ára hefur hins vegar hrunið, hann hefur helmingast á síðustu 10 árum og í fréttinni er þetta kallað läskris, því minnkandi lestur hefur haft í för með sér dvínandi lesskilning og skriftarkunnáttu er líka afar ábótavant hjá fólki. Þetta með að stöðugt fleira fólk vill skrifa bækur á meðan sífellt fleiri vilja ekki lesa bækur minnti mig á viðtal sem ég las fyrir mörgum árum við náms- og starfsráðgjafa sem sagði að mörg sem kæmu til hennar vildu fara í kokkanám til að geta orðið sjónvarpskokkar og veðurfræði til að fá að segja veðurfréttirnar í sjónvarpinu. 

P.S. Það kom mér á óvart þegar ég las um lát kántrísöngvarans Kris Kristofferson að hann hefði ekki verið eldri. Við Ingibjörg vinkona mín hlustuðum stundum á Kris þegar við vorum börn á 8. áratug síðustu aldar, þá hafði ég á tilfinningunni að hann væri aldraður maður en þá hefur hann bara verið um fertugt. Kristoffer, eins og hann hét, var fæddur í Texas 1936, en pabbi hans, sem hét líka Kristoffer (það nafn gengur í karllegg í fjölskyldunni alveg aftur til 15. aldar hið minnsta), var sonur sænskra innflytjenda úr Dölunum og frá Västergötland.