Fortsätt till huvudinnehåll

Launbarnið - framhald

Í gær skrifaði ég að ég hefði fundið sönnun þess í skrá Mæðrahjálpar Kaupmannahafnar að Elín Elísabet Jónsdóttir hefði eignast son með Jóhanni Jónssyni. Guðmundur Magnússon, sagnfræðingur, sem er að safna efni í bók um Jóhann, er sá sem hafði samband við mig um hvort ég hefði rekist á nafn Elínar og það var svo skemmtileg tilviljun að það hafði ég gert alveg óvænt. Eftir að hafa verið í sambandi við Guðmund og hann sent mér eitt heimilisfang og ég síðan fundið eitthvað um ferðir Elínar í Kaupmannahöfn sagði ég honum að skrár yfir fæðingar á Ríkisspítalanum í Kaupmannahöfn væru á vef danska Ríkisskjalasafnsins en að það væri þolinmæðisverk að stauta sig í gegnum þær. Eftir að ég sendi honum póstinn datt mér samt í hug að taka smástund í að lesa nöfn fæðandi kvenna í Protokol over ugifte fødende (hemmeligfødende) á Ríkisspítalanum.

Árið sem nafn Elínar er í bók Mæðrahjálparinn er 1917 svo ég gerði ráð fyrir að barnið hefði fæðst snemma það ár, hún mun hafa komið til Danmerkur 1916. Ég byrjaði að lesa, hóflega vongóð, og las hvert einasta nafn konu sem fæddi á laun frá desember 1916. Þeim lestri lauk á því að ég fann skráð að Elín Elísabet Jónsdóttir Thorarensen, fráskilin vinnukona, hefði fætt son þann 24. maí 1917 og að við fæðinguna hafi hún verið búsett hjá Thoroddsen á Raadhusgade 21 í Charlottenlund.


Næsta skref var þá að finna kirkjubók. Ríkisspítalinn var sérstök sókn og þar voru fæðingar skráðar. Ég vissi að sú bók væri öll skönnuð því ég hef áður kíkt í hana og það tók mig ekki langa stund að finna þetta. Í bókinni stendur að Knud Jónsson Østergaard sonur Elínar Elísabetar Thorarensen f. Jónsdóttur hafi verið skírður í kirkjunni í Lyngby 26. júlí 1919 og skírnarvottar hafi verið gårdsejer Peder Christiansen Østergaard og kona hans Christine Sørine.



Næsta hænufet var að finna kirkjubók frá Lyngby og hún var á sínum stað á internetinu (guð blessi Dani fyrir að vera duglegir að skanna skjöl). Þar kemur fram að Knud Østergaard, sonur ógiftrar Elínar Jónsdóttur hafi verið skírður í Lyngby kirkju 26. júlí 1919 og að ættleiðingarforeldrar séu landeigandinn Peder Christiansen Østergaard og kona hans Christine Sørine og að þau séu búsett í Hissinge. Í kirkjubókinni koma líka fram nöfn skírnarvotta en meðal þeirra er forstöðukona barnaheimilis í Lyngby. Þið getið ímyndað ykkur að ég var himinlifandi með að vera komin með þetta allt, mér fannst ég alveg vera að standa undir framhaldsskúbbi við fréttina frá í gær. Ég ákvað samt, þó að komið væri vel fram yfir miðnætti, að hætta ekki strax og reyna að finna meira um Knud. Ég byrjaði auðvitað á því að slá nafnið Knud Østergaard inn í leitarvél og samstundis birtist danskur pólitíkus.  Þetta gat ekki verið minn Knútur því þessi var fæddur árið 1922. Þegar ég renndi yfir æviatriði þessa Knuds, sem var menntaður í hernum, handtekinn af Gestapo, ráðherra í tveimur ríkisstjórnum og almennt mikill spaði sem meira að segja skrifaði ævisögu sína, sá ég að foreldrar hans voru engin önnur en ættleiðingarforeldrar sonar Elínar og Jóhanns. Þar með dró ég þá ályktun að hann hefði verið nefndur í höfuðið á syni þeirra og að sá drengur hefði sennilega ekki orðið langlífur.

Þar sem Sherlock Holmes sefur aldrei þá klóraði ég mér í hausnum og hélt ótrauð áfram. Hissinge, stóð í kirkjubókinni frá Lyngby og hvaða staður er það? Jú, hann er á Jótlandi og ekki langt frá Álaborg. Ég fann kirkjubók frá Vestra Hissinge á vef Ríkisskjalasafnsins og skrá yfir látna á árunum uppúr 1920. Sem betur fer er þetta ekki svimandi stór sókn. Ég byrjaði að fletta kirkjubókinni aftur á bak frá seinni hluta ársins 1922 og komst að því að Knútur litli hefði dáið 20. maí það ár og verið jarðsettur í Hissinge 26. maí.



Bróðirinn, sem fæddist örfáum mánuðum á undan Knud eldri, hefur verið látinn heita í höfuðið á honum. Sagan um barn Elínar Elísabetar Jónsdóttur Thorarensen og Jóhanns Jónssonar var sem sagt komin. Ég hætti samt ekki alveg strax, eins og kom fram í færslu sem ég skrifaði hér fyrir nokkrum dögum eru Danir búnir að skanna inn mörg dánarvottorð og einhvern tíma þegar allt heiðarlegt fólk var steinsofnað fann ég dánarvottorð Knuds litla Østergaard og þar stendur (á latínu) að hann hafi látist úr lungnaberklum.

Kommentarer

  1. Anonym10 mars 2025 kl. 22:06

    Þetta er nokkuð athyglisvert. Elín Elísabet Jónsdóttir er einmitt langamma mín og pabbi, Lárus, ólst upp hjá henni, og þær tvíburasystur, Herdís og Ólína Andrésdætur voru á heimilinu um það leyti sem pabbi var að alast upp, skilst mér, en Herdís er móðir Elínar Elísabetar.

    SvaraRadera
    Svar
    1. Guðmundur Magnússon11 mars 2025 kl. 08:56

      Ég er að skrifa bók um Jóhann Jónsson. Leita að ljósmyndum af Elínu og fjölskyldu hennar. Geturðu aðstoðað eða bent á einhvern sem getur það?

      Radera
    2. Anonym11 mars 2025 kl. 11:59

      Blessaður, Guðmundur, ætti að geta kannað málið.

      Radera

Skicka en kommentar

Populära inlägg i den här bloggen

Ævisögur og fíkniefnastríð

Til að byggja mig upp fyrir ýmis verkefni sem ég er með á minni könnu (ég er að reyna að forðast orðið frestunarárátta) les ég ævisögur. Í gær las ég Þjófur, fíkill, falsari - Sjálfsævisaga síbrotamanns eftir Guðberg Guðmundsson og með morgunkaffinu las ég Sendiherrafrúin segir frá , eftir Hebu Jónsdóttur. Þessar bækur eru báðar um og eftir gallaðar og brothættar manneskjur en mjög áhugaverðar á margan hátt. Þær gjalda þó fyrir það (eins og kannski allar ævisögur) að það er skautað of mikið á yfirborðinu, kannski vegna þess að höfundarnir sjá ekki vel undir yfirborðið eða hugsanlega vegna þess að þau eru ekki fær um að ræða það sem hefði mátt ræða, og auk þess hefðu bækurnar þá orðið allt of langar og ruglingslegar. Þarna kemur líka inn í takmörkun tungumálsins og frásagnarinnar. En þá kemur að lesandanum að túlka og reyna að skilja. Ég tek fyrrnefndu bókina með mér á skrifstofuna á eftir og þar tekur annar lesandi við henni og fljótlega getum við rætt atburði og allan þann aragrúa pe...
2 kommentarer
Läs mer

Endurtekið efni

Í morgun settist ég niður til að skrifa grein um rithöfund. Höfundurinn hefur skrifað fjórar skáldsögur og sex leikrit, fengið hátt í þrjátíu verðlaun og verið þýddur á tugi tungumála. Ég er búin að kynna mér verk þessa höfundar, hef tekið viðtöl við hann, lesið bækurnar, séð bíómynd sem gerð var eftir einni þeirra, tvö leikrit og þýtt bók eftir manninn svo ég þekki hann ágætlega. Auðvitað gúgglaði ég samt nafnið hans og skoðaði þó nokkrar greinar á tveimur tungumálum þar sem fjallað er um höfundinn og verkin. Það sem mér finnst áhugavert er að ég var meira og minna alltaf að lesa það sama í þessum greinum. Það er augljóst að blaðamenn og greinahöfundar lesa það sem þeir finna á netinu og hlera það sem fram fer í umræðunni og að það er einhver bolti þarna úti sem rúllar áfram; þykir einn merkasti höfundur sinnar kynslóðar ... Auðvitað er þetta ekki óeðlilegt og svo eru alveg til undantekningar, fræðigreinar og BA-ritgerðir eða álíka sem segja mögulega eitthvað annað, en þetta er samt...
Skicka en kommentar
Läs mer

Kaupmannahöfn

Í annað skipti á þessu ári er ég stödd í borginni við Eyrarsund. Ég er í miklu hipsteragettói á Norðurbrú. Hér er fólkið fagurt, kaffið með jurtamjólkinni gott og baðherbergin endurnýjuð. En fólk reykir samt enn á börum og svölum og í gær gekk ég í gegnum grasreykingaský, það minnti mig nú örlítið á miðbik Laugavegar. Það er reyndar eitthvað um það að fólk sé skotið hér í grenndinni, ég nenni samt ekki að vera stressuð og í skotheldu vesti, held líka að í bili sé búið að semja um vopnahlé við eiturlyfjarússaða og byssuóða unglinga í tilvistarkreppu. Íbúðina fann ég á airbnb og hún er alveg dásamleg, með svölum sem snúa inn í garð og full af vínylplötum og ljóðabókum. Á ísskápnum er ástarbréf og það er svo fallega orðað að þegar ég las það (auðvitað má lesa bréf sem hanga framan á ísskápum) hefði ég tárast smá væri ég ekki svellkaldur nagli með hjarta úr steini. Skrifarinn fær næstum óþægilega öran púls við að hugsa um íbúðareigandann og viðkomandi elskar hvern einasta sentimetra af...
Skicka en kommentar
Läs mer

Maður og hauskúpa

Um daginn keypti ég ljósmynd á nytjamarkaði. Mér fannst augljóst að hún væri mjög gömul og mér fannst hún ólík þeim gömlu myndum sem ég hef skoðað á vefsíðum safna undanfarin ár, og eru þær þó býsna margar. Myndin er nokkuð stór, um 18x23 cm. og í fallegum, greinilega býsna gömlum tréramma með gyllingu. Hún er merkt P. Brynjólfssyni, ljósmyndara. Myndin sýnir ungan mann í vönduðum fötum sem situr við borð og reykir pípu. Hann hrærir í kaffibolla. Á borðinu er pottaplanta (pálmi, eins og var í tísku upp úr þarsíðustu aldamótum) og nokkrar myndir og á veggjunum eru líka myndir, bæði af fólki sem virðist vera íslenskt alþýðufólk en líka glæsilegar konur og hópmyndir. Á öðru borði má sjá lampa, hauskúpu og sennilega mjaðmagrind, stjaka með snúnu kerti og fleira. Í hillu er lítil hauskúpa sem virðist vera úr nagdýri. Bækur, merkta krús eða bolla, vekjaraklukku og ýmislegt fleira áhugavert má líka sjá á þessari mynd.   Ég byrjaði á að lesa það sem ég gat auðveldlega fundið um P...
Skicka en kommentar
Läs mer

Bloggvinsældir og hipsteraskegg Raspútíns

Eitthvað hefur gerst á þessu bloggi. Undanfarnar vikur hafa daglegir gestir verið örfáir tugir, jafnvel bara tveir, en skyndilega fór að rjúka úr teljaranum og nú nálgast gestakomur síðan í gær þúsund. Ég óttast þó ekki að vinsældirnar verði varanlegar, gestum fækkar væntanlega aftur þegar Costco verður opnað. Fyrr í dag hittumst við Gunnþórunn Guðmundsdóttir í Efstaleiti og ræddum við Höllu Þórlaugu um bók vikunnar . Það var mjög skemmtilegt, mér finnst eiginlega jafn gaman að tala um bækur og að lesa bækur (og líka skemmtilegra að tala um bækur annarra en mínar eigin). Í stúdíóinu var ég spurð hvort ég væri úr sveit, svoleiðis spurningu fær fólk sem tekur að sér að tjá kaldlyndi gagnvart viðkvæmum og sjálfsleitandi hipsterum; í mér blundar sennilega harðbrjósta spegilsjálf Óttars Guðmundssonar. Á meðan ég beið eftir strætó á Rauðarárstígnum í morgun bölvaði ég ísköldu norðanroki og íhugaði að flytja til heitu landanna (eða að minnsta kosti til Danmerkur). Nú eftir hádegi rofaði h...
Skicka en kommentar
Läs mer

Ævintýrasirkusinn

Auðvitað er ég blinduð af eigin fordómum. Á meðan ég gekk um Åmål síðdegis í dag, eftir langan vinnudag við skrifborðið, hugsaði ég með mér að hér í þessum rólega bæ gerist örugglega aldrei nein ævintýri. Mér fannst þessi staður hljóta að vera merktur einhverjum ægilega tragískum hversdagsleika. En það var auðvitað eins og við manninn mælt; ég gekk inn í bók eftir Enid Blyton. Þegar ég kom rétt út fyrir miðbæinn, niður að vatninu, kom í ljós að Cirkus Brazil Jack er mættur í þorpið. Bæjarbúar þustu að og biðröð hafði myndast við miðasöluvagninn. Auðvitað gat forvitna konan ekki stillt sig um að læðast um svæðið og smella af nokkrum myndum. Ég batt að sjálfsögðu vonir við að sjá skeggjuðu konuna, fíl sem gengur á tveimur fótum, apa sem skilur mannamál og léttfulla spákonu með stóra eyrnalokka, skuplu og kristalskúlu, en þau voru örugglega öll inni í vögnunum að leggja sig. Sömuleiðis konan sem getur brotið sig saman og troðið sér ofan í skókassa og síamstvíburarnir. Hins vegar sá ég þr...
Skicka en kommentar
Läs mer

Kveðjubréf látinnar móður (eða sjálfsvíg í gulli slegnu baðherbergi)

Ég hef mjög gaman af sögum um fjölskylduleyndarmál. Allskonar safaríkum og leyndardómsfullum sögum sem Íslendingabók og minningargreinar afhjúpa ekki, því fólki er svo umhugað að leyndarmálin komi ekki upp á yfirborðið. Það er oft ekki fyrr en í þriðju kynslóð, þegar þeir sem málið varðar eru komnir í gröfina, að afkomendur fara að leita sér upplýsinga eða kveikja á perunni, að flettist ofan af sögunum. Svona leyndarmál eru mun algengari en margt fólk heldur, það eru mjög margar manneskjur sem eiga sér dulafulla fortíð, eru narsissísk flögð undir fögru skinni eða hafa eitthvað magnað að dylja. Um síðustu helgi skemmti ég mér yfir svakalegri fjölskyldusögu í sex þáttum sem er á vef Danmarks radio og er vinsælasta hlaðvarpssería Dana um þessar mundir. Þættirnir heita Mors afskedsbrev . Adrian Lloyd Hughes er tæplega sextugur, vel þekktur og snobbaður, danskur fjölmiðlamaður sem gerði þetta vinsæla hlaðvarp. Þar fjallar hann um mömmu sína, Jette Dreyer Hughes, og hennar fjölskyldu og það...
Skicka en kommentar
Läs mer

Kynlíf langömmu þinnar

Í Politiken er greinarflokkur þar sem starfsfólk safna er spurt um áhugaverða gripi á söfnunum sínum. Í dag var ég að lesa um græju sem var víst til á langflestum dönskum heimilum á fyrri hluta síðustu aldar og var að sögn safnvarðar á dönsku safni notuð sem getnaðarvörn í áratugi. Tækið var notað til að skola út sæði eftir samfarir, en einnig til skolunar eftir fæðingar og ólögleg þungunarrof. Ílátið var fyllt af vatni og hengt hátt upp og svo var spúlað út með hjálp þrýstings og vatns. Þetta tæki mun hafa verið algengt frá 1920 til 1950, en var einnig töluvert notað eftir það því pillan kom jú ekki á markaðinn fyrr en á sjöunda áratugnum. Ýmist var notað hreint vatn eða að út í það var blandað ediki eða sítrónusafa, en það mun ekki hafa verið hollt fyrir líkamann, sýrustigið gat farið í tómt rugl. Svo er þetta ekki sérlega góð getnaðarvörn heldur, en sennilega betra en ekki neitt.  Safnvörðurinn sem er til viðtals í Politiken segir að þessi græja hafi verið gríðarlega mikið notuð...
En kommentar
Läs mer

Baráttudagur kvenna

  Starfandi framkvæmdastjóri Alþjóðabankans, Mari Pangestu, segir í viðtali við DN að í coronafaraldrinum beri konur þyngsta krossinn. Hún vill kalla þetta alþjóðlega kvennakreppu, að covid-19 hafi breikkað bilið á milli kynjanna og rifið upp gamla mismunun. Kvennastéttir hafa orðið verst úti og konur hugsa mest um börnin sem sum hafa ekki hafa fengið að fara í skólann í lengri tíma. Meðan ég las viðtalið við hana, sem fjallar um konur um allan heim, rifjuðust upp fréttir sem ég hef lesið um að ekki sé hugað að jafnrétti í ákvörðunum á Íslandi, til dæmis er ein nýleg hérna um karllægar aðgerðir stjórnvalda . Í dag verður kynnt kæra níu íslenskra kvenna til Mannréttindadómstóls Evrópu . Konurnar kæra íslenska ríkið fyrir að fella niður mál þeirra. Þær höfðu kært kynferðisof­beldi, heim­il­isof­beldi eða kyn­bundna áreitni en mál þeirra voru felld niður í íslensku réttarkerfi. Ofbeldi í garð kvenna er kerfisbundið. Til hamingju með baráttudag kvenna!
Skicka en kommentar
Läs mer

Lognið í Åmål

Wallenbergare frá Findus, hádegisverður dagsins Hér í þessum sænska smábæ, íbúar Åmål eru um 10000, er mjög rólegt. Fáar verslanir, engin alþjóðleg skyndibita- eða kaffihúsakeðja og búðir og kaffihús sýnist mér lokuð frá því upp úr hádegi á laugardegi og fram á mánudag. Samt er hér lítil göngugata með bókabúð, nokkrum tuskubúðum, apóteki og einhverjum smáfyrirtækjum, lítið torg með blómasölu og pylsusjoppu og þrjár flóamarkaðsbúðir. Já og nokkur mjög heimilisleg kaffihús sem selja rækjubrauð og kanilsnúða. Það þykir alls ekki sjálfsagt meðal Svía að flýta sér eða veita hraða þjónustu. Ég hef stundum á tilfinningunni að Svíar, sem tala mikið um stress og eru margir veikir af stressi, séu kannski svolítið stressaðir vegna hægagangs. Það getur tekið á taugarnar þegar hlutirnir ganga mjög hægt. Mér datt í hug að fá mér gleraugu í Åmål en það tekur þó nokkrar vikur að bíða eftir tíma hjá optiker einu gleraugnabúðarinnar í bænum og síðan tvær vikur minnst að bíða eftir gleraugum. Og...
Skicka en kommentar
Läs mer